Την ώρα που ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή κλιμακώνεται και η σύγκρουση με επίκεντρο το Ιράν αποκτά ολοένα πιο επικίνδυνες διαστάσεις, δύο καλλιτέχνες της ιρανικής διασποράς μιλούν για την κατάσταση από τη δική τους οπτική. Ο αναγνωρισμένος ηθοποιός και σκηνοθέτης Βασίλης Κουκαλάνι, με περγαμηνές στο θέατρο, τον κινηματογράφο και την τηλεόραση, Ιρανός από την πλευρά του πατέρα του και Έλληνας από την πλευρά της μητέρας του, που ζει και εργάζεται στην Ελλάδα, και η βραβευμένη Ιρανή σκηνοθέτις, περφόρμερ και συγγραφέας Σαχάρ Ραχιμί, που ζει ανάμεσα στην Γερμανία και την Ελλάδα, μιλούν για τον πόλεμο και τη ζωή των ανθρώπων στο Ιράν.
Βασίλης Κουκαλάνι © Arash Marandi
Sahar Rahimi Fotocredit Andrea Huber
Η σημερινή κλιμάκωση της σύγκρουσης τη γεμίζει φόβο. «Ανησυχώ πολύ για την κατάσταση, γιατί δεν πιστεύω ότι αυτή η κλιμάκωση θα φέρει κάποια θετική αλλαγή», σημειώνει. «Οι συνθήκες ζωής στο Ιράν είναι ήδη εξαιρετικά δύσκολες: οικονομική κρίση, διαφθορά, κακοδιαχείριση και ένα καθεστώς που σκοτώνει τους ίδιους του τους πολίτες. Και τώρα ο πόλεμος έρχεται να προστεθεί ως μια ακόμη απειλή που πρέπει να αντιμετωπίσει ο ιρανικός λαός.»
Μέχρι στιγμής η Ραχιμί δεν έχει καταφέρει να επικοινωνήσει με φίλους και συγγενείς στο Ιράν, καθώς υπάρχει μπλακάουτ στις επικοινωνίες, όπως είχε συμβεί και στην βαμμένη στο αίμα καταστολή των μαζικών διαμαρτυριών τον Ιανουάριο. Η ίδια μάλιστα δεν έχει καταφέρει να επικοινωνήσει με φίλους και συγγενείς στη χώρα. «Υπάρχει μπλακάουτ στις επικοινωνίες. Δεν ξέρω πού βρίσκονται οι άνθρωποί μας αυτή τη στιγμή, κάτι που προκαλεί μεγάλη ανησυχία».
Όπως και ο Κουκαλάνι, έτσι και η Ραχιμί απορρίπτει την ιδέα ότι ο πόλεμος μπορεί να αποτελέσει λύση για τα προβλήματα της ιρανικής κοινωνίας. «Δεν πιστεύω ότι ο πόλεμος μπορεί να φέρει δημοκρατία», τονίζει. «Η ίδια η ιδέα είναι αντιφατική. Δεν θεωρώ ότι οι στρατιωτικές επιχειρήσεις έχουν ως στόχο την εγκαθίδρυση δημοκρατίας. Πίσω τους υπάρχουν άλλα συμφέροντα – γεωπολιτικά και οικονομικά».
Μέσα στον ζόφο και το πνιγηρό αδιέξοδο, η τέχνη – υποστηρίζει – μπορεί να λειτουργήσει ως χώρος αντίστασης και συλλογικής σκέψης. «Η τέχνη έχει τη δύναμη να ανοίγει χώρους επικοινωνίας, σκέψης και συνύπαρξης. Έχουμε ανάγκη από τέτοιους χώρους περισσότερο από ποτέ, σε μια εποχή όπου αυξάνονται οι αυταρχικές τάσεις και οι πόλεμοι». Η ίδια οργανώνει αυτή την περίοδο πολιτικές συζητήσεις για το Ιράν στο πλαίσιο του Φεστιβάλ.
Η Σαχάρ Ραχιμί δεν είναι η μόνη που καταφεύγει στον Μπρεχτ συνδέοντας την τέχνη με την πολιτική.
Ο Βασίλης Κουκαλάνι υπενθυμίζει το κείμενο του Μπρεχτ από το 1953 με τίτλο «Εγκώμιο στα χιλιοειπωμένα», που διαβάστηκε στη συνδιάσκεψη των Γερμανών καλλιτεχνών και συγγραφέων στο Αμβούργο το 1953, ενάντια στον πόλεμο και τον μιλιταρισμό: «Δεν πρέπει να σταματήσουμε να λέμε τα χιλιοειπωμένα ξανά και ξανά, ώστε να μην έχει ειπωθεί μια φορά λιγότερο. Πρέπει να επαναλάβουμε τις προειδοποιήσεις, ακόμα και αν ήδη έχει μαλλιάσει η γλώσσα μας. Γιατί η ανθρωπότητα απειλείται από πολέμους μπροστά στους οποίους οι προηγούμενοι θα μοιάζουν σαν μίζερα πειράματα, σαν μικρά παιδιά. Και αυτοί οι πόλεμοι θα έρθουν χωρίς αμφιβολία, αν δεν τσακίσουμε τα χέρια εκείνων που τους προετοιμάζουν τελείως απροκάλυπτα και με κάθε δημοσιότητα.»