Σπούδασα Νομική γιατί μεγάλωσα με την πεποίθηση, που μου μετέδωσε ο πατέρας μου, ότι ο σκοπός της ζωής μου είναι να βοηθήσω την κοινότητά μου. Πίστευε βαθιά στη δύναμη της γνώσης και στον νόμο, ως εργαλεία διεκδίκησης δικαιωμάτων για όλους. Οι Ρομά ζούσαν για χρόνια στο περιθώριο, χωρίς να αποτελούν προτεραιότητα σε μια ουσιαστική κοινωνική πολιτική. Οταν επέστρεψα το 2004 από την Αγγλία, στόχος μου ήταν μια πολιτική ένταξης που να ενεργοποιεί τους πολίτες, όχι να τους εγκλωβίζει στα επιδόματα. Η στήριξη πρέπει να δίνεται μέσα από εργαλεία και υπηρεσίες, ώστε οι άνθρωποι να μπορούν να γίνουν νόμιμοι, παραγωγικοί και ισότιμοι. Ο μύθος ότι οι Ρομά ζουν από τα επιδόματα καταρρίπτεται εύκολα, για να τα λάβεις χρειάζεσαι μόνιμη κατοικία και οι περισσότεροι καταυλισμοί δεν αναγνωρίζονται νομικά. Ετσι, αυτοί που έχουν τη μεγαλύτερη ανάγκη είναι συχνά και οι πιο αποκλεισμένοι.
Γεννήθηκα σε σπίτι, δεν γεννήθηκα σε τσαντίρι όπως ο πατέρας μου. Δεν μεγάλωσα θεωρώντας ότι είμαι κάτι διαφορετικό. Η καταγωγή μου στάθηκε εμπόδιο μόνο σε κάποιες στιγμές, κυρίως όταν ήρθα στην Ελλάδα από την Αγγλία όπου ήμασταν γιατί νοσηλευόταν η αδελφή μου, την οποία και χάσαμε όταν ήταν 17 ετών. Μεγάλωσα στο εξωτερικό, με φίλους και συναναστροφές από όλα τα κοινωνικά και οικονομικά επίπεδα. Ποτέ δεν ένιωθα μειονεκτικά, ρατσισμό για την πολιτισμική μου ταυτότητα, παρά μόνο για την καταγωγή μου, όπως συμβαίνει με τους Βρετανούς που είναι σκληροί με όλους τους ξένους. Οταν ήρθα στην Ελλάδα και ασχολήθηκα με την πολιτική, έζησα μια δυσάρεστη εμπειρία: ένας θυρωρός, παρότι τον χαιρετούσα πάντα με ευγένεια και χαμόγελο, έλεγε στους άλλους «τη βλέπεις; Είναι γύφτισσα». Ημουν, και είμαι, λοιπόν «η γύφτισσα» με δύο πτυχία, ένα μεταπτυχιακό, ενώ είχα δουλέψει στο εξωτερικό και με διαδρομή στην πολιτική.
Ενας καθηγητής μαθηματικών στο γυμνάσιο μου έχει μείνει έντονα στη μνήμη. Ημουν άριστη στα μαθηματικά, αλλά απέναντί του ποτέ δεν ένιωθα καλή μαθήτρια, γιατί με υποτιμούσε συνεχώς λόγω του επιθέτου μου και της καταγωγής μου. Με σήκωνε στον πίνακα ενώ ήξερε ότι δεν είχα προηγούμενη εκπαίδευση όπως οι άλλοι μαθητές – γιατί ήμουν στην Αγγλία – και θα δυσκολευόμουν να ανταποκριθώ. Ο τρόπος του ήταν υποτιμητικός και καυστικός και με έκανε να αισθάνομαι άσχημα, ακόμη κι αν δεν στόχευε – φανερά – προς την καταγωγή μου. Ηταν στα χρόνια του γυμνασίου που ένιωσα έντονα ότι με διαχωρίζει η καταγωγή μου, όχι γιατί δεν είχα δυνατότητες, αλλά μόνο λόγω του επωνύμου μου. Πάντα ήμουν η κόρη του γύφτου, όσο και αν ο πατέρας μου ήταν ο πιο ευκατάστατος στη γειτονιά. Εγώ όμως είμαι περήφανη για την καταγωγή του.
Ναι, και 20 χρόνια τώρα «πάει πολύ καλά αυτό». Ηταν αναμενόμενο από το ευρύτερο οικογενειακό μου περιβάλλον ότι θα παντρευόμουν κάποιον εκτός κοινότητας. Είχα ζήσει πολύ ελεύθερα, είχα ταξιδέψει πολύ και είχα μορφωθεί. Οι απόψεις μου δεν ταίριαζαν πάντα με αυτές της κοινότητας, που, όπως όλες οι κοινότητες, έχει τις δικές της παραδόσεις. Ιδιαίτερα για τους πρόωρους γάμους – αυτούς που γίνονται στα 16 ή 17 χρόνια – τόσο εγώ όσο και η οικογένειά μου πιστεύαμε ότι είναι ένα λάθος πρότυπο που συνεχίζει να ανακυκλώνεται.
Ισως δεν το έχω ξεκαθαρίσει μέσα μου γιατί είμαι ένας άνθρωπος που επιλέγει να μη στέκεται στα αρνητικά και να μη γεμίζει το μυαλό του με πράγματα που δεν τον εξελίσσουν. Για μένα, δεν έχει νόημα να ασχολούμαι με τις αδυναμίες των άλλων, γιατί δεν είμαι ψυχολόγος.
Τα τελευταία δυο τρία χρόνια συνειδητοποιώ ότι υπάρχουν πράγματα που δεν τα έχω δουλέψει, όπως ο τρόπος που ερμηνεύω και εκφράζω τις αντιδράσεις μου. Πριν από πέντε ή δέκα χρόνια θα έλεγα «σιγά, δεν με επηρεάζει». Τώρα βλέπω ότι έχει βάση στον τρόπο που μεγάλωσα: ήθελα να μην προκαλώ προβλήματα ή ανησυχίες στους γονείς μου και δεν έμαθα να διεκδικώ για τον εαυτό μου. Συνήθως κάνω την παρουσία μου αισθητή μόνο όταν αφορά άλλους, όχι για μένα. Αυτό έχει σχέση και με τον τρόπο που μεγάλωσα, αλλά και με την καταγωγή μου. Ισως τότε να μην ήθελα ή να μην ήμουν έτοιμη να δώσω μεγαλύτερη σημασία στη διαφορετικότητα. Πιστεύω όμως ότι με αφορμή τη δική μας συνέντευξη θα ασχοληθώ λίγο περισσότερο.
Η εκπαίδευσή μου με έσωσε. Υπάρχουν όμως καταστάσεις στη ζωή μου όπου «έφαγα τα μούτρα μου». Και στα επαγγελματικά μου είχα αποτυχίες. Το γεγονός ότι φέρω αυτό το επίθετο, η ηθική υποχρέωση που νιώθω απέναντι στην κοινότητά μου και το βάρος που κουβαλώ, με έβαλαν πολλές φορές σε δυσκολίες. Πολλές φορές «έφαγα τα μούτρα μου» γιατί η ίδια μου η κοινότητα δεν ταυτιζόταν με τις απόψεις μου, όχι επειδή πήγαινα κόντρα σε πολιτισμικά στοιχεία, αλλά γιατί εγώ ερμήνευα νωρίτερα τους κινδύνους, μεγαλώνοντας σε μια πολυπολιτισμική χώρα. Φυσικά, υπήρχε εσωτερικός ανταγωνισμός, ποια οικογένεια ή ποιο σόι θα υποστηριχθεί, ποιοι θα αναδειχθούν. Υπήρχαν στιγμές που ένιωσα ότι δέχτηκα «πόλεμο» και από την ίδια μου την κοινότητα.